गाव-वस्त्या ओस पडू लागल्या; पोटाची खळगी भरण्यासाठी चिमुकल्यांसह मजुरांची धावपळ

LiVE NEWS | UPDATE

वाशिम | महाराष्ट्र दणका न्युज नेटवर्क

परिसरात यंदा पावसाच्या अनियमिततेमुळे शेतीच्या उत्पन्नावर परिणाम झाला असून, रोजगाराच्या मर्यादित संधी आणि वाढत्या आर्थिक अडचणींमुळे मंगरुळपीर तालुक्यातील अनेक मजूर कुटुंबांनी मोठ्या शहरांकडे स्थलांतर सुरू केले आहे. ऊसतोडणी आणि कापूस वेचणीच्या हंगामाला सुरुवात झाल्याने काही कुटुंबे साखर कारखान्यांच्या दिशेने रवाना होत आहेत, तर काही मजूर बांधकाम, वीटभट्ट्या, औद्योगिक वसाहती आणि इतर रोजंदारीच्या कामांच्या शोधात शहरांकडे जात आहेत. पोटाची खळगी भरण्यासाठी सुरू झालेल्या या स्थलांतरामुळे अनेक गावांतील वस्त्या हळूहळू ओस पडू लागल्या आहेत.

मंगरुळपीर तालुक्यातील ग्रामीण भागातील अनेक कुटुंबांचा उदरनिर्वाह शेती आणि शेतमजुरीवर अवलंबून आहे. मात्र, यंदा पावसाच्या लहरीपणामुळे खरीप पिकांपासून अपेक्षित उत्पन्न मिळाले नाही. काही भागांत पिकांचे नुकसान झाले, तर अनेक शेतकऱ्यांसमोर रब्बी हंगामासाठी पाण्याची उपलब्धता हा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे. परिणामी, शेतात काम मिळण्याची शक्यता कमी झाल्याने भूमिहीन शेतमजूर आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना पर्यायी रोजगारासाठी गाव सोडावे लागत आहे.

शेतीच्या हंगामात मिळणारा रोजगार वर्षभराचा कौटुंबिक खर्च भागविण्यास पुरेसा ठरत नसल्याने अनेक मजूर शहरांकडे वळत आहेत. बांधकाम क्षेत्र, कारखाने, वीटभट्ट्या, हॉटेल व्यवसाय आणि विविध खासगी आस्थापनांमध्ये काम मिळेल, या अपेक्षेने मजूर कुटुंबे स्थलांतर करीत आहेत. काही जण एकटेच कामासाठी बाहेर पडतात, तर काही कुटुंबांसह स्थलांतर करतात.

दिवसेंदिवस वाढणारा किराणा, शिक्षण, आरोग्य आणि घरखर्चाचा बोजा सांभाळताना ग्रामीण भागातील गरीब कुटुंबांची आर्थिक कसरत सुरू आहे. गावात नियमित रोजगार उपलब्ध नसल्याने मिळेल ते काम स्वीकारण्याची वेळ मजुरांवर आली आहे. त्यामुळे रोजगारासाठी शहरांकडे जाण्याचे प्रमाण वाढत असल्याचे ग्रामीण भागातील चित्रातून दिसून येत आहे.

ऊसतोडणीसाठी चिमुकल्यांसह स्थलांतर

ऊसतोडणीचा हंगाम सुरू झाल्याने तालुक्यातील काही मजूर कुटुंबे मुकादमामार्फत साखर कारखान्यांच्या परिसरात जात आहेत. ऊसतोडणीच्या कामासाठी आगाऊ रक्कम मिळण्याची सोय आणि हंगामभर रोजगाराची अपेक्षा यामुळे अनेक कुटुंबे या कामाला प्राधान्य देतात. मात्र, या स्थलांतरात लहान मुलांनाही पालकांसोबत जावे लागते. त्यामुळे त्यांच्या शिक्षणात खंड पडण्याची शक्यता निर्माण होते.

काही कुटुंबे मुलांना सोबत घेऊन जातात, तर काही जण वृद्ध आई-वडिलांकडे मुलांची जबाबदारी सोपवून रोजगारासाठी बाहेर पडतात. मजुरांच्या स्थलांतरामागे केवळ रोजगाराचा प्रश्न नसून, ग्रामीण भागातील आर्थिक असुरक्षिततेचे वास्तवही दडलेले आहे.

गावात वृद्धच, तरुणाई रोजगाराच्या शोधात बाहेर

गावातील तरुण आणि काम करण्याच्या वयातील अनेक व्यक्ती रोजगारासाठी बाहेर पडल्याने काही वस्त्यांमध्ये वृद्ध नागरिकांची संख्या अधिक दिसू लागली आहे. शेतीतील कामे कमी होणे, स्थानिक पातळीवर रोजगारनिर्मितीचा अभाव आणि आर्थिक अडचणी ही स्थलांतरामागील प्रमुख कारणे ठरत आहेत.

या स्थलांतराचा परिणाम केवळ कुटुंबाच्या उत्पन्नावर होत नाही, तर गावातील सामाजिक जीवन, मुलांचे शिक्षण आणि शेतीच्या कामकाजावरही होतो. दरवर्षी रोजगारासाठी बाहेर पडणाऱ्या मजुरांची परिस्थिती बदलण्यासाठी गावपातळीवर रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, जलसंधारणाची कामे प्रभावीपणे राबविणे आणि शेतमजुरांना वर्षभर काम मिळण्यासाठी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

रोजगार गावातच मिळणार कधी?

दुष्काळी परिस्थिती आणि शेतीतील अनिश्चितता यामुळे ग्रामीण मजुरांसमोर स्थलांतराशिवाय पर्याय उरत नसल्याचे चित्र आहे. गावातच पुरेसा रोजगार उपलब्ध झाला, तर कुटुंबांना घरदार सोडून बाहेर जाण्याची वेळ येणार नाही. त्यामुळे रोजगार हमीची कामे, जलसंधारण, सिंचन सुविधा आणि स्थानिक रोजगारनिर्मितीच्या योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

गोड उसाच्या हंगामामागे दडलेली ही कडू कहाणी ग्रामीण भागातील रोजगाराच्या प्रश्नाकडे लक्ष वेधणारी आहे. गावातील हातांना गावातच काम मिळाले, तरच स्थलांतराचे चक्र थांबून ग्रामीण कुटुंबांना स्थैर्य मिळू शकेल.